17 Απρ 2014

Το κραχ του 1929 και το σήμερα- Μέρος Ν( Τέλος)

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΊΡΗΣΗ Ή ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ

Οι μηχανισμοί της αγοράς όχι μόνο δεν την ρυθμίζουν αυτόματα σε περιόδους κρίσεων, αλλά αποτελούν αυτοκαταστροφικούς μηχανισμούς που οδηγούν στο χάος…

Ο καπιταλισμός βρίσκεται ήδη βαθιά μέσα σε μια κρίση που μόνο προς το παρόν θεωρείται μικρότερη από αυτήν του 1929 που οδήγησε στα χαρακώματα του μεγάλου πολέμου…

Σε μια σειρά περιπτώσεις από το 2008… οι ΗΠΑ βρίσκονται σε αντίθετα στρατόπεδα από την Ρωσία και την Κίνα, αλλά και άλλους, σε συνθήκες που ξεσπούν αναπάντεχα και αποκτούν δυναμική που δεν μπορεί να ελεγχτεί. Η αίσθηση ότι βρισκόμαστε μακριά από ένα τρίτο παγκόσμιο πόλεμο παύει σταδιακά να είναι τόσο πραγματική.

Από τις κύριες προσπάθειες αυτής της σειράς άρθρων ήταν να δείξει ότι πίσω από όλες τις οικονομικές εξελίξεις από την κρίση της δεκαετίας του 1970, που είναι κρίσιμη για την κατανόηση της τωρινής κρίσης, βρίσκεται η τσακισμένη ικανότητα του καπιταλισμού να δημιουργεί κέρδος, να αναπαράγει τον εαυτό του. Βρίσκεται ο Μαρξιστικός νόμος της Πτωτικής Τάσης του Ποσοστού του Κέρδους που, σύμφωνα με τον ίδιο τον Μαρξ, αποτελεί τον πιο σημαντικό νόμο της πολιτικής οικονομίας.

Αυτός ο νόμος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν θεωρητική αφαίρεση. Είναι η πραγματικότητα του σήμερα. Υπογραμμίζει την ανικανότητα του καπιταλισμού να επιστρέψει ξανά σε ανάπτυξη. Είναι η πηγή του χωρίς προηγούμενο χρέους που συσσωρεύτηκε σε ποσά που δεν θα μπορούσαν ποτέ να εξοφληθούν. Χρέος που ήταν απαραίτητο για να στηρίζει την ζήτηση. Χρέος που εναπόθεσε στις μελλοντικές γενιές την ευθύνη πληρωμής της σημερινής κατανάλωσης. Χρέος που αποικιοποίησε το μέλλον(colonized the future), όπως το διατύπωσε ο ακαδημαϊκός Φώτης Λυσάνδρου.

Ξανά πάνω στο ζήτημα της εξόδου από την Ευρωζώνη.

Η ανικανότητα της καπιταλιστικής αγοράς να συντηρήσει τον εαυτό της και το ξεκίνημα διαδικασίας μέσα στην οποία ο καπιταλισμός θα καταστρέφει ότι έκτισε την προηγούμενη περίοδο( Μαρξ), υπογραμμίζει της παγκόσμιες, όπως επίσης και τις ευρωπαϊκές, οικονομικές εξελίξεις του σήμερα. Και παραπέμπει στην δεκαετία του 1930.

Το 2008, για να το πω απλά, αποδείχτηκε το 1929 της γενιάς μας... Μια οικονομική κατάληξη που παρό¬μοια της ίσως να μην είχε υπάρξει ούτε καν το 1929. ( Ο Παγκόσμιος Μινώταυρος, Γιάννης Βαρουφάκης, ελληνική έκδοση του 2012, σελ24.)

Έτσι, η εισήγηση για εγκατάλειψη της ευρωζώνης δεν δίνει με κανένα τρόπο απάντηση στο πρόβλημα της εποχής.

Οι υποστηρικτές αυτής της στρατηγικής δείχνουν το πλεόνασμα της Γερμανίας από την μια και τα ελλείμματα και την τεράστια συσσώρευση χρέους του Ευρωπαϊκού νότου από την άλλη. Μα και οι ΗΠΑ είναι βαριά χρεωμένες. Με τον ίδιο τρόπο που η οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ, όπως και ολόκληρου του καπιταλιστικού κόσμου, βασίστηκε πάνω στα δανεικά που οι ΗΠΑ εξασφάλιζαν από τον υπόλοιπο κόσμο, με τον ίδιο τρόπο η ανάπτυξη της Γερμανίας, αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης, βασίστηκε πάνω στα δανεικά που οι ΗΠΑ εξασφάλιζαν, όπως και πάνω στα δανεικά του ευρωπαϊκού νότου. Το τέλος αυτού του παιγνιδιού θα φέρει πολύ σύντομα το τέλος και της Γερμανικής ανάπτυξης.

Τα πλεονεκτήματα που υποτίθεται θα φέρει η έξοδος από την ευρωζώνη είναι «πλεονεκτήματα» που απλά οδηγούν στην καταστροφή μια ώρα αρχύτερα. Η ανεξαρτησία στην νομισματική πολιτική παρέχει την δυνατότητα τυπώματος χρήματος- όσο περισσότερο τυπώνεται, τόσο περισσότερο θα εξαφανίζεται η αξία του, ειδικά σε συνθήκες παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και με δεδομένο ότι δεν υπάρχει φιλικός τρόπος εξόδου από την ευρωζώνη. Αν γινόταν κάτι τέτοιο, «φιλική» έξοδος, θα ήταν κάτω από όρους μνημονίου.

Η δυνατότητα εφαρμογής εμπορικών μέτρων θα είναι ο δρόμος προς την κόλαση. Οι εμπορικοί πόλεμοι θα είναι το προοίμιο των πραγματικών πολέμων.

Η εισήγηση για έξοδο από την ευρωζώνη δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να υπάρξουν απομονωμένες, εθνικές λύσεις στην κρίση. Δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα. Με αυτή την εισήγηση απλά ενισχύεται η εικόνα που οι εθνικιστές δημιουργούν, ότι η πηγή της ευρωπαϊκής κακοδαιμονίας είναι άλλα έθνη, η Γερμανία, οι απόγονοι του Χίτλερ. Αποπροσανατολίζει από τον στόχο που πρέπει να είναι η πάλη ενάντια στον παγκόσμιο καπιταλισμό.

Η έξοδος από την ευρωζώνη δεν μπορεί να είναι επιλογή για την Αριστερά. Θα γίνει «επιλογή» για τους εθνικούς στρατηγούς του κεφαλαίου όταν δεν θα υπάρχουν πια περιθώρια για συμφωνημένο χειρισμό της ευρωπαϊκής κρίσης. Θα είναι μια επιλογή που θα εισάξει την Ευρώπη σε στάδιο βαρβαρότητας, ο κάθε ένας ενάντια σε όλους τους άλλους για επιβίωση. Επανάληψη παγκόσμιων πολέμων θα ξαναμπεί στην ημερήσια διάταξη.

Μια νέα εποχή

Για πρώτη φορά για περισσότερο από μισό αιώνα ο καπιταλισμός παρουσιάζει το πραγματικό του πρόσωπο στους εργάτες των ανεπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών. Για πρώτη φορά για περισσότερο από μισό αιώνα η συζήτηση πάνω στην επιθανάτια αγωνία του καπιταλισμού είναι σταθερά βασισμένη πάνω στην οικονομική σφαίρα και αντικατοπτρίζεται άμεσα σε μαχητική πολιτική δράση στην βάση της κοινωνίας.

Αυτή η δράση είναι ακόμα σε διάσταση με την θεωρητική συζήτηση που εξελίσσεται με ανανεωμένη θέρμη μεταξύ της Μαρξιστικής διανόησης αλλά και γενικότερα στους κόλπους της Αριστεράς, και προς το παρόν έχει μικτά αποτελέσματα. Δεν είναι μακριά η στιγμή όμως όπου τα δύο θα συναντηθούν για να δημιουργήσουν μια τρομακτική δύναμη που θα αμφισβητήσει τον καπιταλισμό με ένα σοβαρό τρόπο.

Σωτήρης Βλάχος

15 Απρ 2014

Ανακοίνωση

Η Δικοινοτική Ριζοσπαστική Αριστερή Συνεργασία – Ενωμένη Κύπρος, ανακοινώνει την κάθοδο της στις προσεχείς ευρωεκλογές με δικό της ψηφοδέλτιο, στο οποίο θα συμμετέχουν πρόσωπα από το χώρο της αριστεράς που εκπροσωπούν ένα ευρύ φάσμα της πολιτικής και από τις δύο κοινότητες, ανάμεσα στους οποίους θα είναι η Deniz Birinci και ο Κωστής Αχνιώτης.

Οι εξελίξεις στο Κυπριακό, οι συνομιλίες και οι προοπτικές λύσεις που διαφαίνονται κάνουν αναγκαία τη συνεργασία πολιτών και από τις δύο κοινότητες με στόχο τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου δικοινοτικού κινήματος που να συμβάλει δυναμικά στην επίτευξη μιας δημοκρατικής διευθέτησης του κυπριακού, κοινά αποδεκτής και από τις δύο πλευρές, και στη μελλοντική βιωσιμότητά της. Η ομοσπονδία δεν είναι απλώς ένα πολίτευμα είναι και μια συνείδηση που κτίζεται από τα κάτω.

Η οικονομική κρίση, η φτωχοποίηση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού, η ανεργία και η εξαθλίωση στην οποία μας οδήγησαν οι τραπεζίτες, οι κερδοσκόποι της αγοράς και οι πολιτικές ελίτ με τις αποφάσεις τους, κάνουν ακόμη πιο αναγκαία αυτή τη συνεργασία σε ένα κίνημα που να αποτελέσει πόλο αντίστασης στα μνημόνια και τις πολιτικές λιτότητας: Για να πληρώσουν αυτοί που προκάλεσαν την καταστροφή και όχι οι εργαζόμενοι, οι άνεργοι, οι συνταξιούχοι και οι χιλιάδες που κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους.

Η απογοήτευση και η απόγνωση την οποία ζουν σήμερα χιλιάδες άνθρωποι δεν πρέπει να αφήσουμε να γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης από τις ακραίες εθνικιστικές, ρατσιστικές και φασιστικές ομάδες, όπως βλέπουμε να συμβαίνει σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες με την άνοδο των ακροδεξιών και φασιστικών κομμάτων.

Προτεραιότητά μας είναι οι απλοί άνθρωποι, η κοινωνία και το περιβάλλον. Ως μια άλλη αριστερά, με την κάθοδό μας στις ευρωεκλογές θέλουμε να συμβάλουμε στο να ακουστεί η φωνή των εργαζομένων και των ανέργων που υφίστανται μια κρίση που δεν δημιούργησαν, η φωνή όσων κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους, όσων υφίστανται καταπίεση για το χρώμα, την καταγωγή, το φύλο ή τον σεξουαλικό προσανατολισμό τους.

Η επίσημη παρουσίαση των υποψηφίων της Δικοινοτικής Ριζοσπαστικής Αριστερής Συνεργασίας – Ενωμένη Κύπρος, θα γίνει την ερχόμενη εβδομάδα.

Τηλέφωνα επικοινωνίας: Κωστής Αχνιώτης:99 517413 και Deniz Birinci:00905428629393 και 99039770 .

12 Απρ 2014

Οικονομική κρίση και μνημονιακή πολιτική : ένας χρόνος μετά

Ένα χρόνο μετά την συμφωνία μεταξύ κυπριακής κυβέρνησης και Τροϊκα για την εφαρμογή του πρώτου μνημονίου οικονομικής πολιτικής για την κυπριακή οικονομία, η ύφεση όλο και βαθαίνει , το τραπεζικό σύστημα συνεχίζει να βρίσκεται υπό κατάρρευση, οι μισθοί και στο δημόσιο αλλά και στον ιδιωτικό τομέα μειώνονται συνεχώς και η ανεργία ακολουθεί σταθερή ανοδική τάση . Ένα χρόνο μετά την εφαρμογή της μνημονιακής πολιτικής λιτότητας, της αναδιάρθρωσης του τραπεζικού τομέα μέσω της κατάσχεσης καταθέσεων και τωνπροδιαγραφόμενων μεταρρυθμίσεων στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικοποιήσεων των ημικρατικών οργανισμών, είναι απαραίτητη η αξιολόγηση των οικονομικών και κοινωνικών επιπτώσεων των πολιτικών της Τροϊκα. Η κριτική ανάλυση των επιπτώσεων της μνημονιακής πολιτικής θα πρέπει παράλληλα να συνοδεύεται από την διαμόρφωση, υιοθέτηση και διάχυση στους αγώνες του συνδικαλιστικού κινήματος και στη κοινωνία γενικότερα, ενός εναλλακτικού οικονομικού προγράμματος εκ μέρους των αριστερών πολιτικών οργανώσεων και κυρίως του ΑΚΕΛ, το οποίο να καθοδηγεί και να ενισχύει τον αντι-μνημονιακό αγώνα στη Κύπρο σε συνεργασία και κοινή πορεία με αριστερές πολιτικές οργανώσεις και κινήματα της Ευρώπης.

Η κρίση η οποία μαστίζει την κυπριακή οικονομία και κοινωνία δεν είναι μια συνηθισμένη, κυκλική κρίση με προσωρινό χαρακτήρα και διάρκεια. Η Κύπρος αλλά και ολόκληρη η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια συστημική-διαρθρωτική κρίση η οποία έχει επηρεάσει ριζικά όλες τις πτυχές αναπαραγωγής των καπιταλιστικών σχέσεων: οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές και ιδεολογικές.

Η κρίση στη Κύπρο είναι τόσο βαθειά και προβλέπεται παρατεταμένη αν δεν υπάρξει αλλαγή στη νεο-φιλελεύθερη, μνημονιακή πολιτική του κυβερνώντος μπλοκ εξουσίας, γιατί έχουν συμπέσει παράγοντες, οι οποίοι από μόνοι τους θα μπορούσαν να έχουν καταστροφικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις:

- Το ξέσπασμα της τεράστιας φούσκας των ακινήτων η οποία λειτούργησε υποβοηθητικά για αρκετά χρόνια και για την οικονομική ανάπτυξη και για τα δημόσια οικονομικά.

- Η τραπεζική κρίση η οποία κατάληξε ουσιαστικά στη κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος στη Κύπρο.

- Τα αδιέξοδα και οι στρεβλώσεις του μοντέλου ανάπτυξης που ακολουθήθηκε στη Κύπρο με αποτέλεσμα οι πηγές ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας να έχουν σχεδόν εκλείψει.

- Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη και όσον αφορά τις διασυνδέσεις του κυπριακού τραπεζικού τομέα με την Ελλάδα και όσον αφορά τις επιπτώσεις της κρίσης στις εξαγωγές και στον τουρισμό.

- Οι υφεσιακές επιπτώσεις της μνημονιακής πολιτικής λιτότητας, απορρύθμισης των εργασιακών σχέσεων, αποδόμησης του κοινωνικού κράτους και η τραπεζική αναδιάρθρωση η οποία ουσιαστικά οδήγησε στη καταστροφή του τραπεζικού συστήματος στη Κύπρο με εκτός ελέγχου οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

Οι ταξικές διαστάσεις του μοντέλου ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας

Οι πιο πάνω παράγοντες που οδήγησαν την κυπριακή οικονομία στη πιο βαθειά κρίση της ιστορίας της μετά το 1974 δεν είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους και επίσης έχουν διαφορετικό χρονικό προσδιορισμό. Κοινό τους σημείο, εν τούτοις, είναι η ταξική τους διάσταση: τα οικονομικά συμφέροντα που επενέργησαν για τον καθορισμό πολιτικών και οικονομικών αποφάσεων και μέτρων και συν-διαμόρφωσαν αυτό που μπορεί να αποκληθεί το "μοντέλο ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας" και που σήμερα βρίσκεται σε βαθειά διαρθρωτική κρίση.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 και για τρείς δεκαετίες περίπου ο μοχλός ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας ήταν ο τουριστικός τομέας. Η βιομηχανία και η γεωργία ακλουθούσαν μια πτωτική τάση αλλά αυτή η πτώση των παραγωγικών τομέων της οικονομίας είχαν αντιστάθμιση από τους τομείς των υπηρεσιών και έτσι η Κύπρος είχε ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης, χαμηλή ανεργία και τα ελλείμματα στο ισοζύγιο εμπορίου καλύπτονταν από τα έσοδα από τον τουρισμό και άλλες υπηρεσίες. Αυτή η μορφή ανάπτυξης όμως, είχε ημερομηνία λήξης η οποία σημειώθηκε στις αρχές του 2000, με τον τουριστικό τομέα να σταθεροποιείται, ενώ η παραγωγική βάση της οικονομίας συνεχίζει να συρρικνώνεται. Το 2003, επί προεδρίας Τάσσου Παπαδόπουλου, ελήφθη μια συγκεκριμένη πολιτική απόφαση για να εφαρμοστεί πολιτική ούτως ώστε η Κύπρος να καταστεί 'φορολογικός παράδεισος' με σκοπό την έλκυση ξένων κεφαλαίων στη Κύπρο. Η επιδίωξη ήταν κυρίως ρωσικά κεφάλαια, τα οποία είχαν επιδείξει μια ανοδική τάση αρκετά χρόνια προηγουμένως, μετά την διάλυση της σοβιετικής ένωσης και στα πλαίσια της διαδικασίας 'μετάβασης στο καπιταλισμό' στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης. Έτσι, το 2003 είχε ληφθεί η απόφαση ο εταιρικός φόρος να μειωθεί στο 10% από 26% που ίσχυε προηγουμένως και αποτελούσε το μέσο όρο στην Ε.Ε. Ο Τάσσος Παπαδόπουλος, ως κύριος εκφραστής του τραπεζικού κεφαλαίου και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών γενικότερα (δικηγόροι, λογιστές, συμβουλευτικά γραφεία κλπ), είχε την ευθύνη για την πιο σημαντική στροφή στην πορεία της κυπριακής οικονομίας και στην κατάληξη της σημερινής οικονομικής τραγωδίας.

Οι εξελίξεις στη δεκαετία του 2000 θα έπρεπε να ήταν κατά κάποιο τρόπο αναμενόμενες: μαζική εισροή κεφαλαίων κυρίως ρωσικής προέλευσης για να εκμεταλλευτούν τη χαμηλή φορολογία, τα οποία μετά από κατάλληλη διαχείριση έβρισκαν ξανά το δρόμο προς τη Ρωσία όπου δεν μπορούσαν να φορολογηθούν για δεύτερη φορά (λόγω της συμφωνίας Κύπρου-Ρωσίας για την αποφυγή διπλής φορολογίας). Αυτή η διαδικασία η οποία μπορεί να ονομασθεί 'ανακύκλωση' είχε τρομερά οικονομικά οφέλη για το τραπεζικό- χρηματοπιστωτικό κατεστημένο της κυπριακής οικονομίας. Ταυτόχρονα, όμως, υπέθαλπαν και τρομερούς κινδύνους για την κυπριακή οικονομία και κοινωνία οι οποίοι δεν άργησαν να επαληθευθούν με τον πιο δραματικό τρόπο.

Οι οικονομικές εξελίξεις στη δεκαετία του 2000 θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως ένα έγκλημα το οποίο ήταν αναμενόμενο να επισυμβεί. Σχηματικά θα μπορούσαν να αναφερθούν τα πιο κάτω σημεία:

- Οι τράπεζες για να ελκύσουν καταθέσεις , εκτός από τη διαχείριση της διακίνησης κεφαλαίων, είχαν συστηματικά ψηλότερα καταθετικά επιτόκια από τον μέσο όρο στην Ε.Ε. με αποτέλεσμα ένα σημαντικό μέρος των ρωσικών κεφαλαίων (30 δις ευρώ, 40% των συνολικών καταθέσεων των κυπριακών τραπεζών), βρήκε κατεύθυνση στις κυπριακές τράπεζες.

- Η αύξηση στις καταθέσεις από ρωσικά κεφάλαια, αποτέλεσε την βάση για τη διόγκωση του τραπεζικού τομέα στη Κύπρο, το μέγεθος του οποίου έφτασε οκτώ φορές το ΑΕΠ της Κύπρου.

- Η αύξηση στις καταθέσεις και τη ρευστότητα των κυπριακών τραπεζών χρηματοδότησε την αύξηση στη κατανάλωση μέσω δανεισμού, όπως επίσης χρηματοδότησε τη φούσκα των ακινήτων. Το ιδιωτικό χρέος στη Κύπρο έφτασε το 300% του ΑΕΠ, το μεγαλύτερο ποσοστό ιδιωτικού χρέους στην Ε.Ε.

- Επίσης η αύξηση στη ρευστότητα των τραπεζών, τους έδωσε την δυνατότητα να επεκταθούν διεθνώς: σε μεγάλο βαθμό στην Ελλάδα, αλλά και στη Ρουμανία, Ουκρανία, Ρωσία και αλλού.

- Η πτωτική τάση στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας, μεταποιητική βιομηχανία και γεωργία συνεχίζεται πιο έντονα τη δεκαετία του 2000, με αποτέλεσμα το ποσοστό συμβολής τους στο ΑΕΠ να έχει φτάσει το 6% και 2% αντίστοιχα, (από τα πιο χαμηλά ποσοστά στο πρωτογενή και δευτερογενή τομέα όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και διεθνώς). Σαν αποτέλεσμα αυτών των τάσεων στην οικονομία, το εμπορικό έλλειμμα δεν καλυπτόταν πλέον από τις υπηρεσίες και τον τουρισμό με αποτέλεσμα το έλλειμμα στις τρέχουσες συναλλαγές να φτάσει στο μη βιώσιμο επίπεδο του 15% σαν ποσοστό του ΑΕΠ.

- Μετά το ξέσπασμα της κρίσης στην Ελλάδα το 2010, η ρευστότητα των τραπεζών αυξήθηκε περαιτέρω λόγω, προσωρινής όπως αποδείχθηκε, εισροής κεφαλαίων από την Ελλάδα. Στη περίοδο που ακολούθησε και μέχρι το 2012, οι τράπεζες συνέχιζαν τον εκτός ελέγχου δανεισμό σε μεγαλοεπιχειρηματίες ανάπτυξης γης και επίσης προχώρησαν στη πιο παράτολμη επένδυση τους, σε ελληνικά κρατικά ομόλογα τα οποία πίστευαν ότι θα τους επέφεραν μεγάλη κερδοφορία για να μπορούν να δικαιολογούν τους τεράστιους μισθούς και μπόνους των διευθυντών των τραπεζών το οποίο είχε γίνει συστατικό στοιχείο της λειτουργίας των τραπεζών τη τελευταία δεκαετία.

Όλες αυτές οι τάσεις και ανησυχητικοί δείκτες της οικονομίας θά έπρεπε να ηχήσουν καμπανάκια συναγερμού και στους υπουργούς οικονομικών και στον διοικητή της κεντρικής τράπεζας. Αντ΄αυτού οι τράπεζες προστατεύθηκαν μέχρι την τελευταία στιγμή και παραπλανητικά όλοι μιλούσαν για το μεγάλο πρόβλημα του δημοσιονομικού ελλείμματος.

Οικονομική κρίση και μνημονιακή πολιτική

Η οικονομική κρίση στη Κύπρο κάνει την εμφάνιση της ως μια τεραστίου μεγέθους τραπεζική κρίση έστω και αν οι επιπρόσθετοι παράγοντες οι οποίοι είχαν προαναφερθεί άρχισαν να λειτουργούν αρνητικά στη πορεία της οικονομίας: το ξέσπασμα της φούσκας των ακινήτων, οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη, η έλλειψη εναλλακτικών πηγών οικονομικής ανάπτυξης πέρα από τον τουρισμό και τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Μετά την κατάρρευση και των δύο κυπριακών τραπεζών, η κυβέρνηση Χριστόφια θα έπρεπε να έχει δράσει άμεσα με ένα εναλλακτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης των τραπεζών στη βάση της εθνικοποίησης τους και του κοινωνικού και δημοκρατικού ελέγχου της λειτουργίας τους. Η κυβέρνηση Χριστόφια όχι μόνο δεν επεξεργάστηκε και δεν προώθησε ένα εναλλακτικό πρόγραμμα αντιμετώπισης της κρίσης αλλά η στρατηγική της φαίνεται ότι επικεντρώθηκε σε δύο κατευθύνσεις: πρώτη επιδίωξη ήταν η εξασφάλιση δανείου εκτός Ε.Ε. για να καλύψει τις δημοσιονομικές ανάγκες και την προσωρινή στήριξη των τραπεζών (1.8 δις στη Λαϊκή τον Ιούνιο 2012), το οποίο δάνειο δόθηκε από την Ρωσία της τάξης των 2.5 δις ευρώ και δεύτερη κατεύθυνση ήταν η απόφαση να καλέσει την Τροϊκα στη Κύπρο ζητώντας στήριξη από την Ε.Ε. αλλά ταυτόχρονα δεν ήθελε να 'χρεωθεί' την συμφωνία και την υπογραφή ενός μνημονίου. Στις διαπραγματεύσεις με την Τροϊκα η κυβέρνηση Χριστόφια αντιπρότεινε ένα 'ήπιο' μνημόνιο στις αρχικές απαιτήσεις της Ε.Ε-Δ.Ν.Τ.-Ε.Κ.Τ. και σίγουρα ευθύνη φέρει και η Τροϊκα στη μη κατάληξη σε συμφωνία αναμένοντας πιο πρόσφορο πολιτικό έδαφος μετά εκλογές του Φεβρουαρίου 2013 και την πιθανή επικράτηση Αναστασιάδη.

Οι οργανώσεις της ριζοσπαστικής αριστεράς (αριστερή πτέρυγα, ΕΡΑΣ), είχαν προτείνει από το φθινόπωρο του 2011 κατευθύνσεις για ένα εναλλακτικό οικονομικό πρόγραμμα με κεντρικούς άξονες:

- εθνικοποίηση και άμεση αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος, τουλάχιστον όσον αφορά τις δύο μεγάλες τράπεζες και τον συνεργατισμό.

- ενοποίηση του δημόσιου τραπεζικού τομέα, δημιουργία 'κακής' τράπεζας για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων κυρίως όσον αφορά τους μεγαλοεπιχειρηματίες ανάπτυξης γης, ριζικές αλλαγές στη λειτουργία των τραπεζών με γνώμονα την ανάπτυξη της οικονομίας και όχι την κερδοφορία.

- μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος με αύξηση της φορολογίας στα ψηλά εισοδήματα και στις διάφορες μορφές πλούτου (γη, μετοχές, καταθέσεις).

- εσωτερικός δανεισμός ακόμα και σε αναγκαστική μορφή για να καλυφτούν οι δημοσιονομικές ανάγκες, η χρηματοδότηση των τραπεζών και ένα νέο εναλλακτικό αναπτυξιακό πρόγραμμα.

- εναλλακτική αναπτυξιακή στρατηγική με κατεύθυνση την ενδυνάμωση και αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας (πρωτογενής τομέας, βιομηχανία, ποιοτική αναβάθμιση του τουρισμού). Σε αυτό το πλαίσιο κύριες επιδιώξεις θα πρέπει ναι είναι η αύξηση των επενδύσεων, η βελτίωση της παραγωγικότητας, η τεχνολογική αναβάθμιση της οικονομίας, εξαγωγικός προσανατολισμός και νέες μορφές ιδιοκτησίας και πρωτοβουλίας, (συνεργατικές, συνεταιριστικές κλπ).

- Ριζική μεταρρύθμιση του κρατικού μηχανισμού ενισχύοντας τον αναπτυξιακό και κοινωνικό του χαρακτήρα.

Μετά τις εκλογές του Φεβρουαρίου 2013, οι οικονομικές εξελίξεις στην Κύπρο ήταν καταιγιστικές. Η κυβέρνηση Αναστασιάδη συμφώνησε με την Τροϊκα, μετά τις δύο διαδοχικές συναντήσεις του eurogroup στις 15 και 25 Μαρτίου 2013, το κούρεμα-κατάσχεση των τραπεζικών καταθέσεων (50% στη Τράπεζα Κύπρου, συνολικά στη Λαϊκή), η Λαϊκή ενσωματώθηκε στη Τράπεζα, ο συνεργατισμός ανακεφαλαιοποιήθηκε με τέτοιο τρόπο που ουσιαστικά άρχισε η προετοιμασία για την ιδιωτικοποίηση του. Οι αποφάσεις και οι διαδικασίες για την μνημονιακή αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος ουσιαστικά ισοδυναμούν με την πλήρη κατάρρευση του κυπριακού τραπεζικού τομέα και η κατάληξη αυτής της διαδικασίας δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Τα κύρια συστατικά του μνημονίου το οποίο συμφωνήθηκε μεταξύ της κυβέρνησης Αναστασιάδη και της Τροϊκα είναι τα ακόλουθα:

Α. Δανειακή σύμβαση

- Συνολικό ποσό 10 δις ευρώ τα οποία κατανέμονται ως εξής:

α) 6 δις ευρώ, αναχρηματοδότηση χρέους

β) 3.0 δις ευρώ, κάλυψη δημοσιονομικού ελλείμματος

γ) 1.5 δις ευρώ, κεφαλαιοποίηση συνεργατισμού

δ) 1.0 δις ευρώ, απόθεμα για κεφαλαιοποίηση τραπεζών

ε) 1.5 δις ευρώ έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις και κεντρική τράπεζα.

Β. Μέτρα λιτότητας

- 6.5% του ΑΕΠ στη περίοδο 2013-2014 και 2.5% του ΑΕΠ στη περίοδο 2015-2016.

Οι μειώσεις στο δημοσιονομικό έλλειμμα θα προέλθουν από μειώσεις μισθών και προσωπικού στο δημόσιο τομέα, μειώσεις συντάξεων, αφαίρεση του επιδόματος απόκτησης κατοικίας, αφαίρεση του δικαιώματος πρόσβασης στο σύστημα υγείας, αύξηση του ΦΠΑ, οριακή αύξηση στον εταιρικό φόρο και στο φόρο κτηματικής περιουσίας.

Γ. Διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Ουσιαστική εξουδετέρωση της ΑΤΑ, άνοιγμα επαγγελμάτων, στόχευση επιδομάτων και εισαγωγή ελάχιστου εισοδήματος, ιδιωτικοποιήσεις ημικρατικών οργανισμών.

Δ. Αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος

Κλείσιμο της Λαϊκής και ενσωμάτωσης της στη Τράπεζα Κύπρου, κούρεμα-κατάσχεση των καταθέσεων στη Τράπεζα Κύπρου της τάξης του 50% σε καταθέσεις πάνω από 100,000 ευρώ. Επιβολή εσωτερικών συναλλαγματικών περιορισμών και περιορισμός στη διακίνηση κεφαλαίων. Ανακεφαλαιοποίση του Συνεργατισμού με 1.5 δις ευρώ ο οποίος ουσιαστικά εθνικοποιείται - για να επαναγοράσει τις μετοχές του, εκτός από τη αποπληρωμή του κεφαλαίου των 1.5 δις, θα πρέπει να καταβάλλει ετήσιο τόκο 10%, διαφορετικά η κυβέρνηση θα διαθέσει τις μετοχές του συνεργατισμού σε ιδιωτικά κεφάλαια.

Η μνημονιακή πολιτική αποτελεί ένα αυστηρό και βίαιο πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής. Αν συμπεριληφθούν και τα μέτρα μείωσης του δημοσιονομικού ελλείμματος το 2012 της τάξης του 4% του ΑΕΠ, τότε κατά την περίοδο 2012-2016 η επιδιωκόμενη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος ισοδυναμεί με 13%, πολύ κοντά με την δημοσιονομική προσαρμογή που επιχειρήθηκε στην Ελλάδα με καταστροφικά αποτελέσματα και για την ανάπτυξη και την ανεργία. Ήδη, στη Κύπρο το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 6% το 2013, μετά από τη μείωση του 2% το 2012. Η ανεργία ξεπέρασε το 17%, (από την οποία το 50% είναι μακροπρόθεσμα άνεργοι) και η ανεργία στους νέους κυμαίνεται γύρω στο 40%. Οι μισθοί έχουν μειωθεί κατακόρυφα και στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα και τα επίπεδα φτώχιας αυξάνονται συνεχώς ιδίως στις μεγάλες ηλικίες. Υπάρχει μεγάλη μείωση στη κατανάλωση, στις επενδύσεις και στη βιομηχανική παραγωγή. Οι μικρές επιχειρήσεις, εκτός από το κούρεμα καταθέσεων που έχουν υποστεί δεν μπορούν να εξασφαλίσουν δανεισμό ούτε για επενδύσεις αλλά και ούτε κεφάλαιο κίνησης. Οι ιδιωτικοποιήσεις των ημικρατικών οργανισμών έχουν ήδη δρομολογηθεί, (ΑΤΗΚ, ΑΗΚ, Αρχή Λιμένων) και έχει ήδη προετοιμαστεί το έδαφος για την ιδιωτικοποίηση του Συνεργατισμού.

Η μεγάλη μείωση στη ζήτηση λόγω της δημοσιονομικής προσαρμογής και της μείωσης σε μισθούς και εισοδήματα έχει συρρικνώσει όλες τις μορφές παραγωγής στη Κύπρο Το ξέσπασμα της φούσκας των ακινήτων, η βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή, η έλλειψη προοπτικής στους παραγωγικούς τομείς της οικονομίας συνθέτουν ένα πλαίσιο όπου οι δυνατότητες οικονομικής ανάπτυξης στην επόμενη περίοδο είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Οι προβλέψεις της κυβέρνησης και της Τροϊκα για ανάκαμψη το 2015 είναι ευσεβοποθισμοί και δημιουργία εντυπώσεων.

Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις της μνημονιακής πολιτικής επικεντρώνονται στο τραπεζικό τομέα. Το κούρεμα-κατάσχεση των καταθέσεων όπως πολλοί σοβαροί αναλυτές έχουν αναφέρει έχει ουσιαστικά καταστρέψει το τραπεζικό σύστημα στη Κύπρο. Καμιά τράπεζα δεν μπορεί να επιβιώσει μετά το πλήγμα αξιοπιστίας που συνοδεύει το κούρεμα-κατάσχεση καταθέσεων. Αυτό ισχύει και για την Τράπεζα Κύπρου και οι ενδείξεις για τη προδιαγραφόμενη πορεία είναι περισσότερο από ορατές: συνεχής μείωση καταθέσεων, περιορισμένη ρευστότητα, παγοποίηση δανεισμού, σταθερή αύξηση στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, συνεχής αύξηση ζημιών. Μόνο μια καινούργια αρχή στο τραπεζικό σύστημα κάτω από δημόσια ιδιοκτησία και δημοκρατικό έλεγχο μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας του τραπεζικού συστήματος με σκοπό να προωθηθεί η οικονομική ανάπτυξη και όχι η ιδιωτική κερδοφορία.

Οι εφαρμογή του μνημονίου στη Κύπρο θα έχει καταστροφικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Το μνημόνιο είναι ένα κατ'εξοχή ταξικό πρόγραμμα. Οι κυβερνώντες στη Κύπρο το έχουν καλοδεχτεί, όπως και οι εργοδοτικές οργανώσεις. Είναι ένα πρόγραμμα το οποίο έχει στοχευμένη επιδίωξη τη δημιουργία ύφεσης, την αύξηση της ανεργίας, την μείωση μισθών και κοινωνικών παροχών και εκμηδενίζει τις προοπτικές ανάπτυξης. Στο τραπεζικό τομέα, όλα τα μέτρα που έχουν εφαρμοσθεί έχουν ένα και μοναδικό σκοπό, την αποφυγή της εθνικοποίησης των τραπεζών αν και είναι είναι ο μόνος τρόπος να αναδιοργανωθεί ο τραπεζικός τομές πάνω σε βιώσιμη βάση. Επίσης το μνημόνιο επιδιώκει να ανοίξει νέες ευκαιρίες στην εισδοχή του κεφαλαίου και στην αγορά περιουσιακών στοιχείων σε εξευτελιστικές τιμές: ιδιωτικοποιήσεις ημικρατικών οργανισμών, ιδιωτικοποίηση του συνεργατισμού, εκποιήσεις και πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων υποθηκευμένων στις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων και της πρώτης κατοικίας. Επιχειρείται στη Κύπρο, όπως και στις άλλες χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας μια ριζική αναδιάρθρωση της οικονομίας, της κοινωνίας και του κράτους στη βάση της νεο-φιλελεύθερης ιδεολογίας και απροκάλυπτα για την προώθηση των οικονομικών συμφερόντων του κεφαλαίου.

Η αριστερά και τα κινήματα των εργαζομένων θα πρέπει να αντισταθούν και να προτείνουν ένα εναλλακτικό οικονομικό πρόγραμμα: εθνικοποίηση και δημοκρατικός έλεγχος των τραπεζών, φορολογία ψηλών εισοδημάτων και πλούτου (φορολογία του πλούτου σε ποσοστό 10% για μια διετία θα κάλυπτε μεγάλο μέρος των δανειακών αναγκών της Κύπρου και θα μπορούσε να επαναληφθεί για μια δεύτερη διετία αν χρειάζεται), επανασχεδιασμός της οικονομίας με σκοπό την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και των παραγωγικών τομέων της οικονομίας, μεταρρύθμιση και εκδημοκρατισμός του κράτους ενισχύοντας τον αναπτυξιακό και κοινωνικό του χαρακτήρα. Για την επίτευξη των πιο πάνω στόχο είναι απαραίτητη η άμεση απεμπλοκή από το μνημόνιο και η πολιτική-κοινωνική συνεργασία των δυνάμεων της αριστεράς σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Παναγιώτης Παντελίδης

9 Απρ 2014

Το κραχ του 1929 και το σήμερα-μέρος Μ

Από το 2000 οι John Eatwell and Lance Taylor, είχαν προβλέψει ότι,

«Αν η στρατηγική των ΗΠΑ αναγκαζόταν να αλλάξει, αυτό θα είχε σοβαρές επιπτώσεις για τη μελλοντική σταθερότητα και ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας.” (John Eatwell and Lαnce Taylor, “Global Finance at Risk”, πρώτη αγγλική έκδοση 2000, σελ 122)

Άλλαξε η στρατηγική όταν πια οι ΗΠΑ, οι φτωχοί των ΗΠΑ, δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να αντεπεξέλθουν στην υποχρέωση αποπληρωμής των δανείων τους. Η για δεκαετίες στρατηγική δανεισμού των ΗΠΑ, στρατηγική που συντηρούσε τόσο τις ΗΠΑ όσο και τον κόσμο ολόκληρο, έπαψε να είναι εφικτή.

ΑΠΟ ΤΙΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΣΤΗΝ… ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ.

Η κατάρρευση της Lehman Brothers στις 15 Σεπτεμβρίου 2008, μετατρέπεται σε παγκόσμια κατάρρευση μέχρι τις 29 Σεπτεμβρίου του 2008. Παρά την ιερότητα της ατομικής πρωτοβουλίας, την ακόμα πιο ιερή ελεύθερη αγορά, στην οποία ακόμα και με το ξεκίνημα της κατάρρευσης δήλωναν απόλυτη πίστη, χρησιμοποιούν το κράτος που τόσο λοιδόρησαν, τα λεφτά των φορολογουμένων, για να σουλουπώσουν όσο μπορούν, το χωρίς ιστορικό προηγούμενο χάος στο οποίο κατέληξαν τρεις περίπου δεκαετίες νεοφιλελεύθερης πολιτικής.

“Ο υπουργός οικονομικών Hank Paulson, ιδεολόγος της ελεύθερης αγοράς και πρώην εκτελεστικός Διευθυντής της Goldman Sachs… είχε έτοιμο το πρώτο του σχέδιο μέσα σε μια εβδομάδα από την κατάρρευση της Lehman. Το πρόγραμμα TARP… προνοούσε για 700δις δολάρια» ( Mick Brooks, Capitalist Crisis, πρώτη αγγλική έκδοση 2012, σελ. 41)

700 δις από τα λεφτά των φορολογουμένων για να αγοραστούν, ακούστε, τι; Οι τίτλοι που κανένας πια δεν αγόραζε, αφού με την κρίση μετατράπηκαν σε σκουπίδια( toxic assets), σε πολύ ψηλότερες τιμές από ότι ‘ελεύθερη αγορά’ καθόριζε.

Και τα 700 δις ήταν μόνο η αρχή.

«Αργότερα, στο τέλος του 2010, ανακαλύψαμε πως η Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Αμερικής πρόσθεσε( doled) τουλάχιστον 3.3δις επιπλέον στο TARP… σε εκατομμυριούχους και δισεκατομμυριούχους κρυφά από τον κόσμο.» (Capitalist Crisis, σελ. 41)

Σύμφωνα με το μέλος του Κογκρέσου, Bernie Sunders,

«Η Goldman Sachs επιδοτήθηκε με 600δις( περισσότερο από το εθνικό εισόδημα της Ελλάδας), σχεδόν 2 τρις(!!!) πήγαν στην Morgan Stanley, 1.8τρις στην Citigroup…” (το ίδιο, σελ. 41)

Με αυτά το ποσά επιδοτήθηκαν, με αυτά τα ποσά διασώθηκαν οι ιδιωτικές τράπεζες που έπαιξαν το μέλλον του πλανήτη στα ζάρια. Την ίδια ώρα που

«… οι ουρές των συσσιτίων επιμηκύνονταν παντού στις ΗΠΑ και οικογένειες των οποίων τα σπίτια είχαν κατασχεθεί κοιμούνταν στα αυτοκίνητα τους ή σε ξενώνες για αστέγους» ( το ίδιο, σελ. 41)

Και το σκάνδαλο των σκανδάλων δεν τελειώνει εδώ. Τα λεφτά τα οποία το κράτος δάνεισε στις τράπεζες με σχεδόν μηδενικό επιτόκιο για διάσωση τους, οι τράπεζες με την σειρά τους, προτίμησαν, μέσα στα πλαίσια του δημοκρατικού δικαιώματος που τους παρέχει η ελεύθερη αγορά, αντί να σώσουν την οικονομία δανείζοντας της, να δανείσουν πίσω το κράτος,

«… με πιο ψηλό επιτόκιο, αγοράζοντας κυβερνητικά χρεόγραφα (treasury securities).» ( Το ίδιο, σελ. 41)

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΊΡΗΣΗ Ή ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ

Οι μηχανισμοί της αγοράς όχι μόνο δεν την ρυθμίζουν αυτόματα σε περιόδους κρίσεων, αλλά αποτελούν αυτοκαταστροφικούς μηχανισμούς που οδηγούν στο χάος. Αυτό αποτελεί από τα κύρια, αδιαμφισβήτητα πια συμπεράσματα από την κρίση που ταλανίζει την ανθρωπότητα από το 2008. Συμπέρασμα που και οι ίδιοι οι στρατηγοί του κεφαλαίου επικυρώνουν καθημερινά από τότε με τις πράξεις τους, με τις μαζικές κρατικές παρεμβάσεις για διάσωση του ιδιωτικού τομέα, που στα λόγια όμως ακόμα υπερασπίζονται και παρουσιάζουν σαν το αξεπέραστο πρότυπο.

Ο καπιταλισμός βρίσκεται ήδη βαθιά μέσα σε μια κρίση που μόνο προς το παρόν θεωρείται μικρότερη από αυτήν του 1929 που οδήγησε στα χαρακώματα του μεγάλου πολέμου. Ο πόλεμος των ΗΠΑ ενάντια στην τρομοκρατία είχε οδηγήσει σε απόλυτα αδιέξοδα πριν ακόμα το ξέσπασμα της κρίσης που έχει αυξήσει τους εθνικούς και ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς κατακόρυφα. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες θα αποκαλύπτεται ακόμα περισσότερο η αδυναμία του δυτικού κόσμου να επιβάλει την θέληση του όσο και η αδυναμία του παγκόσμιου καπιταλισμού για «ειρηνική συνύπαρξη».

Σε μια σειρά περιπτώσεις από το 2008, από την περίπτωση της Γεωργίας και Οσσετίας, το Ιράν, την Λιβύη, την Συρία και τώρα την περίπτωση Ουκρανίας/Κριμαίας, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε αντίθετα στρατόπεδα από την Ρωσία και την Κίνα, αλλά και άλλους, σε συνθήκες που ξεσπούν αναπάντεχα και αποκτούν δυναμική που δεν μπορεί να ελεγχτεί. Η αίσθηση ότι βρισκόμαστε μακριά από ένα τρίτο παγκόσμιο πόλεμο παύει σταδιακά να είναι τόσο πραγματική.

Βλάχος Σωτήρης